امید نیازیان – فعال فرهنگی و اجتماعی/ اینجا سالن تطهیر است؛ جایی که همه یک‌دست سیاه می‌پوشند و منتظر پیکر بی‌جان عزیزانشان می‌مانند. جایی که دیگر ظاهر و لباس اهمیتی ندارد، جایی که همه ساده و بی‌آلایش حاضر می‌شوند و مرگ، نزدیک‌تر از همیشه، خود را نشان می‌دهد.
اینجا، غسالخانه بهشت رضا(ع) ایلام است؛ مکانی که لحظه‌ای انسان را به خود می‌آورد، جایی که دیگر دروغ، تهمت، حسادت و حرص و طمع بی‌معنا می‌شوند. اینجا همان نقطه‌ای است که انسان برای آخرین‌بار از دنیای مادی عبور می‌کند و تنها با اعمالش راهی خانه ابدی می‌شود.
اما این تأمل، این اندوه، این نزدیکی به حقیقت، خیلی زود از بین می‌رود! چشم و هم‌چشمی دوباره آغاز می‌شود. رقابت برای دفن متوفی در بهترین قطعه، تدارک ناهاری مجلل در رستورانی گران‌قیمت، سفارش تاج گل‌های بزرگ و پرزرق‌وبرق و بسیاری دیگر از تشریفات که سادگی و معنویت مراسم را کم‌رنگ می‌کند.
از سالن تطهیر تا قطعات بهشت رضا(ع) ایلام
لحظه انتظار به پایان می‌رسد. جسد کفن‌پوش را یک‌به‌یک می‌آورند. مادری داغدار، ضجه می‌زند، پدری که دیگر طاقت ایستادن ندارد، فرزندانی که در سوگ پدر یا مادرشان بی‌تابی می‌کنند. مرگ، بدون توجه به سن و جایگاه، همه را با خود می‌برد. اجساد، پیر و جوان، تطهیر می‌شوند، نماز میت خوانده می‌شود و سپس به قطعه مربوطه انتقال می‌یابند.
دفن جسد و روشن شدن دوربین‌های فیلم‌برداری!
این روزها در برخی مراسم‌های تشییع، اتفاق عجیبی رخ می‌دهد؛ بعضی از بستگان، موبایل به دست، سعی می‌کنند تمام مراحل دفن را فیلم‌برداری کنند! آن‌ها حتی برای ثبت این لحظه‌ها، افراد عزادار را کنار می‌زنند و از هیچ تلاشی برای ضبط جزئیات دریغ نمی‌کنند.
در میان این افراد، کسانی هم هستند که فیلم‌ها و تصاویر را در همان لحظه در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌کنند و در کنار آن می‌نویسند: “من و مرحوم… همین الان یهویی!”
چند دقیقه از دفن نگذشته که مراسم اصلی آغاز می‌شود!
بلندگو اعلام می‌کند: “برای صرف ناهار به رستوران یا منزل… دعوت هستید.” حاضران خیلی زود قطعه را ترک می‌کنند و به سمت مکان غذاخوری می‌روند. خانواده متوفی اما، هنوز در شوک از دست دادن عزیزشان هستند. بغضشان را فرو می‌خورند، در حالی که حتی آب هم از گلویشان پایین نمی‌رود، باید پذیرای مهمانان باشند!
سنت یا تجمل؟ مروری بر نظر اسلام درباره پذیرایی در مراسم ترحیم
در توضیح المسائل مراجع عظام آمده است:
“مستحب است تا سه روز برای اهل خانه میت غذا فرستاده شود و غذا خوردن نزد آنان و در منزلشان مکروه است.”
امام صادق(ع) نیز می‌فرماید:
“غذا خوردن نزد مصیبت‌دیدگان از رفتار و کردار زمان جاهلیت است و سنت اسلامی آن است که غذای آنان از سوی دیگران فراهم شود، همان‌گونه که پیامبر خدا(ص) در مورد جعفر بن ابی‌طالب(ع) چنین رفتاری را در پیش گرفت.”
این روایات نشان می‌دهد که فلسفه عزاداری، همراهی و همدردی با بازماندگان است، نه تحمیل هزینه‌های اضافی بر دوش خانواده‌ای که داغدار عزیز خود هستند. اما این روزها مشاهده می‌شود که دغدغه برخی افراد، نه خواندن دعا برای متوفی، بلکه ناهار و پذیرایی مراسم است!
دعا مهم‌تر است یا تجمل؟
سؤال اینجاست؛ هدف از برگزاری مراسم ترحیم چیست؟ آیا این مراسم برای یادآوری مرگ و تقویت معنویت است یا فرصتی برای تجمل‌گرایی و چشم‌وهم‌چشمی؟
امروز، مراسم‌های ترحیم بیش از آنکه ما را به فکر آخرت بیندازد، به سمت رقابت‌های دنیوی سوق داده است. شاید وقت آن رسیده که به اصل ماجرا برگردیم؛ ساده برگزار کنیم، بیشتر دعا کنیم و کمتر تجملات را در عزاداری‌ها دخیل کنیم.
